Brainstorming als dynamiet?

Wat is creativiteit waard?

Indien iedereen creatief is, dan zou elke organisatie of onderneming in principe op een goudmijn aan innovatieve ideeën moeten zitten. Hoe groter de organisatie, hoe groter de mijn. Maar tenzij het over echt goud gaat, is een creatief of innovatief idee als grondstof pas waardevol als het ontgonnen en vervolgens verwerkt kan worden tot een lucratief eindproduct.

Een gezellige co-creatie ruimte
Een Lab

Bedrijven investeren daarom massaal in de industriële ontginning van creativiteit van hun werknemers. Ze doen daarbij beroep op facilitators en coaches in creativiteit en innovatie. En in nieuwe mijnbouwtechnieken zoals collaboratieve ruimtes, innovatielabs en agile. Naast deze bedrijven heb je de incubatoren die met hun goudpan business modellen van startups zeven op zoek naar uitblinkers. Innovatie en creativiteit zijn met andere woorden terug goud waard.

Het ontginnen van creativiteit

Om creativiteit te stimuleren wordt al sinds jaar en dag gebrainstormd. De term “brainstorming” werd gelanceerd in 1948 door Alex Osborn. In zijn boek “Your Creative Power” schrijft Osborn:
”Creativity is so delicate a flower that praise tends to make it bloom while discouragement often nips it in the bud. Forget quality; aim now to get a quantity of answers. When you’re through, your sheet of paper may be so full of ridiculous nonsense that you’ll be disgusted. Never mind. You’re loosening up your unfettered imagination—making your mind deliver.”

De onderliggende gedachte van Osborn is dat het uiten van kritiek tijdens een brainstorming een nefast effect heeft op het zelfvertrouwen en het enthousiasme van de deelnemers. En uiteindelijk ook op het resultaat van de brainstorming. Samenwerking, afwezigheid van kritiek en het verkiezen van kwantiteit boven kwaliteit waren de ingrediënten voor creatief succes.
Maar na meer dan 60 jaar empirisch onderzoek blijkt echter het omgekeerde.

De drie belangrijkste problemen die aan het licht kwamen:

  • Afwezigheid van kritiek tijdens de brainstorming;
  • De ieder-op-zijn-beurt methode;
  • De invloed van het idee van de ene op het denken van de andere.

Brainstorming gebruiken als dynamiet werkt niet.

Charlan Nemeth, professor psychologie aan de University of California te Berkeley verrichtte in 2003 onderzoek [1] naar de stelling van Osborn en kwam tot de conclusie dat het uiten van kritiek en het debatteren tijdens een brainstorming leidde tot 20% meer ideeën. Ook na de brainstorming waren individuele deelnemers productiever in het vinden van bijkomende ideeën.

“There’s this Pollyannaish notion that the most important thing to do when working together is stay positive and get along, to not hurt anyone’s feelings. Well, that’s just wrong. Maybe debate is going to be less pleasant, but it will always be more productive. True creativity requires some trade-offs.”

C. Nemeth

In “Why Groups are less Effective than their Members: On Productivity Losses in Idea-generating Groups“ [2] bewijzen Wolfgang Stroebe en Michael Dielh, repectievelijk van de universiteiten van Utrecht en Mannheim, dat brainstorming in groep, een kleiner aantal, maar ook minder waardevolle ideeën voortbrengt. Dit vergeleken met deze gegenereerd door personen die individueel werken. Brainstorming-technieken die deelnemers verplichten om slechts om de beurt ideeën te uiten doen productiviteit en kwaliteit dalen.

“…evidence suggests that the productivity loss in idea-generating groups is caused mainly by mutual production blocking due to the constraint on groups that members can talk only in turn.
…an ‘illusion of group effectivity’ as a reason for the persistence of the belief that group discussions are an effective means of generating ideas.”

Maar er is nog een andere reden voor productiviteitsverlies: ideeën convergeren wanneer mensen samenwerken. Zodra iemand in de groep een idee uit, beïnvloedt dit de denkwijze van de anderen en begint iedereen onbewust het probleem op dezelfde manier te benaderen. Dit effect is moeilijk te vermijden.
Wanneer mensen daarentegen alleen werken, divergeren ze vaker, omdat iedereen het probleem op zijn eigen manier benadert zonder beïnvloeding van de groep.

Dienen we dan niet meer te brainstormen?

Ondanks de opvallende onderzoeksresultaten heeft het samen denken en werken met anderen zo zijn voordelen. Mits de bron van disruptieve innovatie vaak ligt in de toepassing van processen of strategieën uit een totaal ander departement of sector is het logisch dat deze vaak enkel ontgonnen kan worden door een confrontatie van personen met verschillende achtergronden en ervaringen.

Er bestaat dus zoiets als collectieve intelligentie dat het creatieve proces kan voeden en versnellen. Onze hersenen zijn immers niet perfect [3] en confrontatie met de perceptie, ervaringen of ideeën van anderen kan vermijden dat we blijven steken in een tunnelvisie of dat we te snel tevreden zijn.

Enkele tekortkomingen van onze hersenen:

  • Cognitieve bias of vooringenomenheid: helpt ons in noodsituaties maar belemmert het vormen van juiste conclusies.
  • Confirmatiebias: we gaan akkoord met mensen die onze mening delen omdat dat onze visie bevestigt (tunnelvisie).
  • Groepsbias: we zien onze groep als de beste (tribaal effect).
  • Systeembias: we blijven steken in routine omdat verandering vermoeiend lijkt. Daardoor stellen we ons te snel tevreden met de status quo.
  • Projectiebias: we kunnen ons moeilijk verplaatsen in de leef- en denkwereld van de andere; “iedereen denk zoals mij”.

Meer lezen over creativiteit?