Soorten creativiteit

Creatieve interactie

Creativiteit, de drijfveer van de mensheid

Onze welvaart kan grotendeels toegeschreven worden aan de verbeeldingskracht en de intelligentie van verlichte creatieve geesten. Sociale context in goede en slechte tijden was daarbij belangrijk omdat het creativiteit stimuleert en ëvalueert, ook vandaag. De wereld rondom ons is immers ingrijpend veranderd door globalisering en digitale disruptie. We hebben nooit zoveel gesproken en geschreven over creativiteit en innovatie. Het lijkt wel of creatief zijn het elfde gebod is geworden: Gij zult creatief zijn!

De overheid bespaart nochtans steeds meer op culturele ontwikkeling en onderwijs. De principes van actieve pedagogie of neuropedagogie van methodescholen sijpelt slechts met mondjesmaat door naar het traditionele onderwijs dat ondanks een hervorming nog onvoldoende openheid en nieuwsgierigheid stimuleert. Nochtans ligt dit net aan de basis van creatieve ontwikkeling.

Er is een te groot verschil tussen de sociale context thuis, op school, en in ondernemingen. Tweewerkende ouders hebben steeds minder tijd voor hun kinderen die dan maar hun toevlucht zoeken tot smartphones; scholen geven nog steeds les met het lepeltje; en bedrijven willen in een handomdraai creatieve transformatie, gestuurd door nieuwe managementtechnieken, tools en methodes die innovatie en creativiteit dienen te stimuleren in alle rangen. Werkaanbiedingen vermelden steeds vaker de capaciteit om creatief uit de hoek te komen, zowel expressief, via content creatie of communicatie, als intellectueel, via transformatie van creativiteit in producten en diensten.

Waar komt creativiteit vandaan?

Uit een studie uitgevoerd in 2013 blijkt dat het brein van Einstein, vergeleken met andere oude en jongere breinen, een uitzonderlijke hoeveelheid connecties vertoonde tussen de linker en rechter hemisfeer. Tot voor kort werd aangenomen dat enkel onze rechter hersenhelft creativiteit, verbeelding en intuïtie aanstuurde. Recent onderzoek toont echter aan dat de capaciteit van ons brein om nieuwe verbindingen te leggen tussen beide hemisferen aan de basis ligt van ons creatief potentieel. Wetenschappers zouden ooit deze onderzoeksmethode  kunnen aanwenden om het toekomstig creatief potentieel van een individu te voorspellen gebaseerd op de structuur van zijn of haar netwerk van neuronen.

Connecties tussen neuronen in de hersenen
Connecties tussen de linker en rechter hemisfeer

Dit lijkt echter wat kort door de bocht. De mate waarin we creativiteit ontwikkelen kunnen we immers niet enkel en alleen toeschrijven aan onze ervaringen. In dat geval zou iedereen in theorie dezelfde graad van creativiteit moeten kunnen ontwikkelen. Omgeving en stimuli zijn hoogst belangrijk, maar de bron van creativiteit dient eveneens gezocht te worden in genetische factoren en persoonlijkheidstrekken.

Soorten creativiteit

Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen waargenomen creativiteit (creatieve expressie) en performantie bij creatieve testen (of creatieve intelligentie)[1]. Sommige personen beschikken in meer of mindere mate over één van de twee, of in het beste geval, over beiden.

Waargenomen creativiteit

Waargenomen creativiteit houdt verband met persoonlijkheidskenmerken, meerbepaald extraversie en openheid voor nieuwe experimenten. Onderzoekers noemen de combinatie van deze twee plasticiteit. Plasticiteit heeft een negatieve invloed op lage-latente belemmering, een cognitief mechanisme dat ons helpt vertrouwde of irrelevante stimuli te negeren. Dankzij plasticiteit kunnen deze stimuli toch ongefilterd ons bewustzijn bereiken waardoor we verbanden kunnen leggen tussen schijnbaar ongerelateerde informatie m.b.t. een gegeven of een probleem. Denk maar aan die advertentie waarvan je je afvraagt hoe ze in God’s naam op het idee zijn gekomen.

“I have no specific talent. I’m only passionately curious.”

Einstein

Extraversie en openheid of nieuwsgierigheid dragen bij tot de hoeveelheid en diversiteit van innovatieve ideeën, creatieve en artistieke activiteiten. Strikt genomen is dit type creativiteit niet erfelijk, maar eerder het resultaat van de omgeving waarin je opgroeit en van je persoonlijkheid. Wanneer je opgroeit in een stimulerende omgeving en je een open persoonlijkheid hebt zal je meer verbindingen leggen tussen je beide hersenhelften en dus creatiever worden. De omgeving waarin je opgroeit of opgevoed wordt speelt hier een cruciale rol mits het bepaalde persoonlijkheidskenmerken kan afremmen of stimuleren.

Performantie bij creatieve testen

Performantie bij creatieve testen anderzijds wordt eerder in verband gebracht met creatieve intelligentie. Deze vorm van intelligentie wordt vaker beschouwd als (beperkt) erfelijk. Hoge intelligentie zou een voorbode zijn van creativiteit en functioneert als filter bij de transformatie van creatieve ideeën in creatieve output. Intelligentie is echter geen voorbode van creatieve expressie.

Kenmerken van de 2 soorten creativiteit

Waargenomen creativiteitCreatieve intelligentie
WaarneembaarDetecteerbaar via testen
Oorsprong: openheid en omgevingOorsprong: openheid en intelligentie
Uit zich door hoeveelheid en verscheidenheidUit zich door performantie en kwaliteit
ExpressiefTransformatief
Beperkt erfelijk maar beïnvloed door omgevingBeperkt erfelijk en vrij stabiel
Creatieve en artistieke beroepenNiet per se creatieve of artistieke beroepen
Hetzelfde zien als anderen, maar er iets anders bij denken.Hetzelfde denken als anderen, maar er iets anders bij zien.

We schatten de erfelijkheid van creativiteit op 22%. Het belang van individuele persoonlijkheid en al dan niet geërfde intelligentie weerlegt in theorie de opvatting dat iedereen creatief zou zijn. Niet iedereen is nieuwsgiering, extravert en intelligent.

In werkelijkheid dienen we deze stelling te nuanceren want ideeën kunnen niet altijd eenduidig toegeschreven worden aan de “creatieve” guru. Creativiteit kan starten al een individueel proces maar bouwt vaak verder op wat anderen eerder hebben bedacht of gemaakt.

Wat wel vaststaat is dat scheppende en intellectuele creativiteit ons onderscheid van dieren en het de grootste rebellie is in ons bestaan.

Meer lezen over creativiteit?

Bronnen

[1] “Bayesian Inference and Testing of Group Differences in Brain Networks”, Bayesian Analysis, Volume 13, Number 1, 2018

[3] “Werkboek: hooggevoeligheid en mindfulness”, Caroline Bont, Kosmos uitgevers, 2017